اعتیاد چیست؟

بسیاری از مردم نمی دانند چرا برخی افراد دچار اعتیاد می شوند، یا چگونه مواد مخدر مغز را در جهتی سوق می دهد که این مواد را بعنوان غذای حیاتی و ضروری تلقی کرده و به آن نیازمند می شود. مردم اشتباهأ استفاده از مواد مخدر و اعتیاد را صرفأ یک معضل اجتماعی به حساب آورده و احیانأ افراد معتاد را به ضعف اخلاقی نسبت دهند.

همه بر این باورند که اگر افراد معتاد فقط بخواهند، کافی است و می توانند اعتیاد خود را به همین راحتی کنار بگذارند. آنچه که مردم اغلب نادیده می گیرند پیچیدگی های اعتیاد به مواد مخدر است. به عبارت دیگر اعتیاد یک بیماری است که بر مغز اثر می گذارد و به همین خاطر ترک اعتیاد نمی توان به سادگی به یک اراده قوی نسبت داد. امروزه به مدد پیشرفتهای علمی، ما اطلاعات زیادی درمورد اینکه چگونه مواد مخدر روی مغز اثر می گذارد در اختیار داریم و همچنین می دانیم که با برخورد مناسب با اعتیاد میتوان بطور چشمگیری به معتادین جهت ترک اعتیاد کمک کرد و آنها را به حالت اول یعنی یک زندگی سا لم برگرداند.

• اعتیاد به مواد مخدر چیست؟
• وقتی مواد مخدر مصرف می کنید چه اتفاقاتی در مغز شما رخ می دهد.
• چرا بعضی افراد معتاد می شوند در حالی که افراد دیگر چنین نیستند ؟

اعتیاد به مواد مخدر چیست؟

اعتیاد یک بیماری مزمن است که اغلب به صورت بیماری مغزیو روانی بروز می کند، بطوریکه باوجود زیانهایی که به فرد معتاد و اطرافیانش وارد می کند بازهم آنها را بسوی مصرف ناخواسته مواد مخدر سوق میدهد.

اعتیاد به مواد مخدر یک بیماری مغزی است زیرا مصرف آن به تغییراتی در ساختار و عملکرد مغز می انجامد . گرچه در بیشتر معتادین، مصرف مواد مخدر برای بار اول، به طور داوطلبانه صورت می گیرد .

تغییراتی که در مغز در اثر استفاده مکرر از مواد مخدر ایجاد می شود می تواند در دراز مدت روی کنترل و توانائی اتخاذ تصمیمات، تأثیر منفی گذاشته و علایم شدید میل به مصرف مواد مخدر را به بافتهای مربوطه ارسال نماید. در واقع به خاطر وقوع این تغییرات در مغز است که فرد معتاد نمی تواند به سادگی اعتیاد را کنار بگذارد. هرچند خوشبختانه درمانهایی جهت مقابله با تأثیرات قوی و همه جانبه اعتیاد وجود دارد که به معتادین کمک می کند تا مجددأ کنترل خود را بدست آورند.
تحقیقات نشان می دهد چنانچه داروهای درمان اعتیاد توأم با درمانهای رفتاری به کار برده شود، می تواند به عنوان بهترین و موفق ترین راه جهت درمان اکثر معتادین تلقی گردد.

روشهای درمانی مناسب برای یک یک بیماران مبتلا به اعتیاد و انجام مداوای همزمان پزشکی، روانپزشکی و رسیدگی به معضلات اجتماعی می تواند به بهبودی مداوم و یک زندگی عاری از مواد مخدر منتهی شود .

اعتیاد به مواد مخدر مشابه بیماریهای مزمن و عود کننده دیگر مانند دیابت، آسم یا بیماریهای قلبی را می توان به طور موفقیت آمیزی کنترل کرد و مانند سایر بیماریهای مزمن، عود کردن آن و روی آوردن مجدد به آن چندان غیر معمول نیست . هر چندعود کردن این بیماری نشانه بروز ضعف نیست ـهر چندعود کردن اعتیاد نشانه بروز ضعف نیست، بلکه نشان می دهد که درمان باید تجدید و تنظیم گردد یا اینکه درمان از نوع دیگری باید اعمال شود تا سلامت و کنترل بیمار به حالت اول برگرداننده شود.

۲ . وقتی مواد مخدر مصرف می کنید چه اتفاقاتی در مغز شما رخ می دهد.

مواد مخدر موادی شیمیایی هستند که در سیستم ارتباطی مغز وارد شده و در مسیر ارسال و دریافت طبیعی اطلاعات (از طریق سلولهای عصبی) و فرایند این اطلاعات اختلال ایجاد می کنند. مواد مخدر از دو راه قادر به ایجاد این اختلالات می باشند:

۱ ـ با تقلید پیامهای طبیعی شیمیایی مغز و یا٢ ـ با تحریک مکانیزم هایی که در مغز ایجاد احساس خوشایند رفتار استفاده از مواد مخدر را تقویت و تثبیت می نماید."reward system"

ـبعضی از انواع مواد مخدر مانند ماری جوانا و هروئین ساختاری مشابه با پیامهای شیمیایی (که به آنها پیام عصبی می گویند) دارند و معمولأ در مغز تولید می شوند. از این رو این مواد قادرند گیرنده های مغزی را" فریب" داده و سلولهای عصبی را وادار نمایند تا پیامهای غیر طبیعی بفرستند.

سایر مواد مخدر مانند کوکائین یا methamphetamine میتوانند موجب شوند که سلولهای عصبی به طور غیر عادی مقدار خیلی زیادی پیام عصبی طبیعی را آزاد کنند یا از گردش طبیعی این پیام ها در مغز جلوگیری نمایند، طوریکه در نتیجه این واکنش ارسال سیگنال به سلولهای عصبی متوقف گردد. این اختلال باعث تولید پیام در سطح وسیعی می شود که در نهایت به مختل شدن الگوهای ارتباطی طبیعی منجر می گردد.

تقریبأ همه مواد مخدر به طور مستقیم یا غیر مستقیم چرخۀ پاداش ( reward circuit ) را با تحریک شدید آن بوسیله دوپامین، مورد هدف قرار می دهند. دوپامین حامل پیام عصبی است که در بخشی از مغز که حرکات، عواطف، انگیزه ها و احساسات خوش را کنترل می کند حضور دارد. تحریک شدید این سیستم که به طور طبیعی به رفتارهای عادی مربوط به زندگی و بقای آن پاسخ می دهد(خوردن،وقت گذراندن با عزیزان و غیره ...)، در واکنش به مواد مخدر احساس نشاط را برمی انگیزد. این واکنش به طوری تنظیم شده که به افراد" آموزش " میدهد تا عمل استفاده از مواد مخدر را تکرار کنند.

همانطور که فرد به استفاده از مواد مخدر ادامه می دهد، مغزتحت تأثیر دوپامین با کاستن از تعداد گیرنده های دوپامین در چرخه پاداش، خود را وفق داده و در نتیجه موجب کاهش توانائی دوپامین در این چرخه می گردد و نیز موجب کم شدن میزان لذت بردن از مواد مخدر و چیزهائی که قبلأ برای فرد لذت آور بوده است می شود. این کاهش، افراد معتاد را مجبور می سازد برای اینکه خود را به حالت اول برگردانند به روند استفاده از مواد مخدر ادامه داده و ممکن است در چنین شرایطی نسبت به قبل به مقدار زیادتری از مواد مخدر نیاز پیدا کنند تا دوپامین خود را در حد بالائی نگه دارند که این حالت تحت عنوان قدرت تحمل یا بردباری( tolerance ) شناخته می شود.

استفاده از مواد مخدر در درازمدت ، تغییراتی در دیگر سیستم های شیمیائی مغز و نیز مدارات مغز ایجاد می کند. Glutamate یا نمک اسید یک حامل پیام عصبی است که روی چرخۀ پاداش و توانائی فراگیری اثرمی گذارد. هنگامی که غلظت مطلوب نمک اسید در اثر مصرف مواد مخدر تغییر می کند مغز تلاش می کند تا از اختلال در عملیات فهم و ادراک بکاهدـ مصرف مواد مخدر فراگیری آگاهانه را دشوار می کند، طوریکه فرد معتاد با دیدن محل یا فردی با پیش زمینه قبلی اعتیاد، به اشتیاق غیر قابل کنترلی دچار میگردد حتی وقتیکه مواد مخدر نیز در دسترس نباشد.

مطالعات و بررسی هایی که با استفاده از تصویربرداری پزشکی بر روی افراد معتاد انجام شده، تغییراتی را در بخشهای مهم مغز مانند: داوری، تصمیم گیری، فراگیری ، یادآوری و کنترل رفتار نشان می دهد. در مجموع این تغییرات می توانند فرد معتاد را با وجود عواقب وخیم اعتیاد به سوی مصرف گریزناپذیر مواد مخدر سوق دهند و موجب روی آوردن مجدد او به اعتیاد شوند.

چرا بعضی افراد معتاد می شوند در حالی که افراد دیگر چنین نیستند ؟

هیچ عاملی به تنهائی نمی تواند از قبل پیش بینی کند که یک فرد به مواد مخدر معتاد خواهد شد یا خیر ـ خطر اعتیاد ریشه در محیط زندگی، محیط اجتماعی و سن یا مراحل رشد شخص دارد ـ هر چه عوامل خطر زا برای یک فرد بیشتر باشد، شانس بیشتری برای مصرف مواد مخدر و سوق دادن فرد به سوی اعتیاد وجود خواهد داشت . برای مثال:

• زیست شناسی ـ عوامل وراثتی یا ژنتیکی که انسان با آنها زاده می شود در ترکیب با تأثیرات محیطی و عمدتأ به دلیل آسیب پذیر بودن فرد، موجب افزایش احتمال اعتیاد او می شود. همچنین جنسیت، خصوصیات نژادی و به ویژه سایر اختلالات روانی ممکن است بر خطر استفاده از مواد مخدر و اعتیاد تأثیر گذارند.
• محیط اطراف ـ محیط پیرامون هر فرد تأثیر بسیار وسیعی بر احتمال اعتیاد او دارد. ـ از خانواده و دوستان گرفته تا شرایط اقتصادی/ اجتماعی و کیفیت زندگی و نیز عواملی همچون فشار از طرف دوست، آزار جنسی و فیزیکی، استرس و بالاخره محیط خانواده، هر کدام می توانند در اقدام به مصرف مواد مخدر و اعتیاد فرد تأثیر داشته باشند.
• مراحل رشد ـ گرچه مصرف مواد مخدر در هر سنی منجر به اعتیاد می شود ولی اثر متقابل عوامل وراثتی و محیطی در مراحل بحرانی رشد و بلوغ فرد، بر آسیب پذیری او در برابر اعتیاد به هنگام چالش های دوران جوانی تأثیر مضاعف می گذارد. هر چه مصرف مواد مخدر زودتر شروع گردد به همان نسبت ادامه مصرف آن صورت جدی تری به خود می گیرد. زیرا مغز افراد در سنین بلوغ هنوز در بخش های تصمیم گیری،داوری و کنترل ، روند رشد خود را طی می کند. افراد در این سنین به ویژه تمایل زیادی به ریسک کردن و انجام هر کاری دارند که این شامل مصرف مواد مخدر هم می شود.

پیش گیری یک عامل کلیدی است و اعتیاد به مواد مخدر یک بیماری قابل پیش گیری است .

نتایج حاصله از پژوهش ( NIDA-funded ) نشان داده است که برنامه های پیش گیری که در خانواده ها، مدارس،انجمن ها و رسانه ها اجرا می شود در کاهش مصرف مواد مخدر موثر است . هر چند که واقعه ها و عوامل فرهنگی زیادی معمولأ در تمایل به استفاده از مواد مخدر اثر می گذارند با این حال وقتی جوانان متوجه شوند که مواد مخدر زیان آور است، مصرف آنرا کاهش میدهند. بنابراین لازم است به آنها و مجامع عمومی کمک کنیم که زیانهای حاصله از مواد مخدر را درک کنند و برای آموزگاران، والدین و پرستاران بطور مستمر پیام ارسال نمائیم که اعتیاد به مواد مخدر قابل پیشگیری است تا جائیکه کسی بطرف آن روی نیاورد .

برای اطلاعات بیشتر در رابطه با درک مواد مخدر و اعتیاد لطفأ به کتابچه های ما در مورد: مواد مخدر، مغزها ، رفتار و علم اعتیاد در لینک زیر رجوع فرمایید: http://www.nida.nih.gov/scienceofaddiction/

لطفأ برای اطلاعات بیشتر در مورد پیش گیری به سایت زیر رجوع بفرمایید http://www.nida.nih.gov/drugpages/prevention.html

اطلاعات بالا با اجازه از منبع اصلی National Institute on drug abuse-NIDA-USA توسط خدمات فارس برای خدمات فارس بصورت خلاصه درآمده است .

برای دسترسی مستقیم به این منابع لطفأ لینک زیر را کلیک کنید: http://www.nida.nih.gov/infofacts/understand.html